Hoogbegaafdheid bij volwassenen: jezelf herkennen en toch vastlopen

Je kunt een situatie van alle kanten bekijken, begrijpen waarom mensen doen wat ze doen en behoorlijk precies uitleggen waar je zelf tegenaan loopt. Toch verandert er weinig. Op je werk houd je je in of raak je steeds opnieuw gefrustreerd. In relaties voel je je betrokken, maar niet altijd begrepen. En wanneer je probeert uit te leggen wat je mist, klinkt het in je eigen oren al snel alsof je te veel verlangt.

Misschien ben je gaan zoeken op 'ben ik hoogbegaafd'? Of herken je jezelf in beschrijvingen van hoogbegaafdheid bij volwassenen, maar twijfel je omdat je leven bepaald niet lijkt op het verhaal van iemand die alles moeiteloos kan.

Die herkenning kan waardevol zijn. Ze roept ook een volgende vraag op: als dit iets over mij verklaart, hoe richt ik mijn leven dan zo in dat ik er werkelijk iets aan heb?

Ben ik hoogbegaafd? Jezelf herkennen in hoogbegaafdheid

Misschien herken je jezelf in beschrijvingen van hoogbegaafdheid, maar aarzel je om het woord op jezelf te betrekken. Je noemt jezelf liever 'misschien bovengemiddeld', alsof je anders iets claimt wat je eerst moet bewijzen. Zeker wanneer je vastloopt, kan het moeilijk zijn om je eigen mogelijkheden serieus te nemen. Als ik werkelijk zoveel kan, waarom lukt mijn leven dan niet beter?

Beschrijvingen van hoogbegaafdheid kunnen helpen om samenhang te zien in wat je al veel langer ervaart. Hoe je denkt, verbanden legt, leert en contact maakt. Wat je nodig hebt om betrokken te blijven, en wat er gebeurt wanneer die ruimte ontbreekt. Die herkenning verdient aandacht, ook wanneer je nooit een intelligentietest hebt gedaan of een eerdere uitslag niet goed bij je ervaringen lijkt te passen.

Een intelligentietest kan waardevolle informatie geven over cognitieve mogelijkheden. De uitkomst vraagt interpretatie in samenhang met de omstandigheden, je voorgeschiedenis en je functioneren. Een getal vertelt niet het hele verhaal over hoe jij je door het leven beweegt.

In mijn gesprekken kijk ik daarom ook naar wat zich in het contact laat zien: hoe iemand redeneert, nuances oppakt, nieuwe verbanden onderzoekt en reageert wanneer er ruimte ontstaat voor meer complexiteit. Samen met het levensverhaal kan dat voldoende aanleiding geven om hoogbegaafdheid als serieus uitgangspunt in de behandeling te nemen.

Daarbij blijven we onderzoeken of die verklaring past en helpt. Wat begrijp je hierdoor beter? Welke behoeften heb je steeds terzijde geschoven? En wat moet er veranderen om verder te kunnen? Je hoeft niet eerst zekerheid te hebben over een classificatie voordat we met die vragen aan het werk kunnen.

Je zelfbeeld ontstaat ook in contact met anderen

Stel dat je regelmatig hoort dat je moeilijk doet wanneer je doorvraagt. Dat je te intens bent wanneer je enthousiast wordt. Of dat je iets moet loslaten terwijl je nog een wezenlijk probleem ziet. Dan kun je je gaan afvragen of je waarneming wel klopt, ook wanneer je inhoudelijk goede redenen hebt voor je vraag.

Misschien leer je om je gedachten alvast in te korten. Je brengt alleen nog de conclusie, zonder de weg ernaartoe. Je laat een onderwerp liggen omdat je de reactie al denkt te kennen. Uiteindelijk wordt het lastig om onderscheid te maken tussen rekening houden met anderen en jezelf voortdurend censureren.

Tegelijkertijd maakt een sterk analytisch vermogen je niet onfeilbaar. Je kunt een situatie scherp doorzien en toch iets missen in de beleving van een ander. Een stevig zelfbeeld biedt ruimte voor beide: vertrouwen op wat je ziet én kunnen verdragen dat je interpretatie soms bijstelling nodig heeft.

Hoogbegaafdheid en relaties: hoeveel aansluiting heb je nodig?

In een relatie kun je veel liefde ervaren en toch iets missen in gesprekken. Misschien wil jij onderzoeken, nuanceren en verder denken, terwijl de ander vooral behoefte heeft aan rust of een concreet antwoord. Het verschil hoeft geen probleem te zijn, maar kan dat worden wanneer een van beiden structureel bepaalt hoeveel ruimte er is.

Geen partner, vriend of collega hoeft al je behoeften te vervullen. Je kunt verschillende vormen van aansluiting op verschillende plekken vinden. Met de één deel je humor, met een ander ideeën, met weer iemand anders intimiteit of een gezamenlijke interesse.

Maar die spreiding mag ook geen manier worden om jezelf wijs te maken dat je eigenlijk niets nodig hebt. Als je voortdurend degene bent die vertraagt, vertaalt, inslikt en begrip opbrengt, verdient die verdeling aandacht. Wederkerigheid vraagt dat er ook beweging jouw kant op mogelijk is.

Uitzonderlijke hoogbegaafdheid: ook binnen een groep verschil ervaren

Wie uitzonderlijk hoogbegaafd is, kan ook onder andere hoogbegaafde volwassenen verschil ervaren. Het gezamenlijke label garandeert geen gedeeld tempo, dezelfde interesses of een vanzelfsprekende manier van contact maken. Het IHBV besteedt daarom ook specifiek aandacht aan het vinden van gelijkgestemden bij zeer hoge en uitzonderlijke begaafdheid. bron: ihbv.nl

Dat vraagt soms om gerichter zoeken. Wat mis je precies? Intellectuele uitdaging? Speelsheid? Iemand die je gedachtegang kan volgen zonder dat je iedere tussenstap hoeft uit te schrijven? Of vooral iemand bij wie je je niet hoeft te verdedigen?

Hoe concreter je die behoefte kunt benoemen, hoe beter je kunt onderzoeken waar die vervuld kan worden. 'Niemand begrijpt mij' beschrijft misschien je ervaring, maar vertelt nog niet welk contact je nodig hebt.

Meedoen in de maatschappij zonder jezelf te verliezen

Veel werkprocessen en sociale afspraken zijn ingericht op wat voor grote groepen werkbaar is. Daar zul je je soms toe moeten verhouden. Ook wanneer je snel ziet hoe iets anders of beter kan, blijven samenwerking, timing en de belangen van anderen relevant.

De vraag is welke aanpassing redelijk is en wat die je kost. Je uitleg afstemmen op je gesprekspartner kan behulpzaam zijn. Structureel zwijgen omdat iedere inhoudelijke bijdrage als lastig wordt ervaren, is iets anders. Een routinetaak hoort soms bij je werk. Een functie waarin nauwelijks ruimte bestaat voor je mogelijkheden kan op termijn een slechte aansluiting blijken.

Je hoeft niet iedere omgeving passend te maken. Soms kun je onderhandelen over autonomie, verantwoordelijkheden of de manier waarop je samenwerkt. Soms helpt het om uitdaging buiten je werk te zoeken. En soms is de conclusie dat een omgeving te weinig mogelijkheden biedt, hoe goed je ook je best doet.

Daarbij hoort ook verlies: accepteren dat je ergens niet zult krijgen waarop je bleef hopen. Dat kan pijnlijk zijn, zeker wanneer je lang hebt gedacht dat meer uitleg of meer inzet uiteindelijk het verschil zou maken.

Waarom inzicht alleen niet altijd genoeg is

Begrijpen waarom je jezelf wegcijfert maakt het nog niet gemakkelijk om iemand teleur te stellen. Weten dat een werkomgeving slecht past neemt de onzekerheid over een andere baan niet weg. En doorzien dat je voortdurend toestemming zoekt, betekent niet dat je die toestemming meteen kunt missen.

Verandering wordt concreet in wat je vervolgens doet: een behoefte uitspreken zonder haar direct te relativeren, een grens laten staan, een gesprek anders voeren of contact zoeken waarin meer wederkerigheid mogelijk is. Je denkvermogen kan daarbij helpen. Het hoeft niet eerst uitgeschakeld te worden om iets te kunnen veranderen.

Een coach of psycholoog voor hoogbegaafde volwassenen

Misschien zoek je een coach voor hoogbegaafdheid omdat je wilt sparren over werk, relaties of richting. Misschien zoek je een psycholoog met kennis van hoogbegaafdheid omdat zelftwijfel, angst, somberheid of eerdere ervaringen steeds terugkomen. Die vragen kunnen in elkaar overlopen.

In mijn praktijk werk ik met hoogbegaafde en uitzonderlijk begaafde volwassenen. Vanuit mijn eigen uitzonderlijke begaafdheid ken ik ook persoonlijk het zoeken naar aansluiting en de ruimte om jezelf te kunnen zijn. Dat maakt mij nieuwsgierig naar hoe dat voor jou is. We kijken naar de samenhang tussen je zelfbeeld, je relaties, je mogelijkheden en de manier waarop je je hebt leren aanpassen. Er is ruimte voor complexiteit, maar ook voor de directe vraag wat je met je inzichten gaat doen.

Je hoeft je hulpvraag niet kleiner te maken omdat je veel zelf begrijpt. Ook hoef je haar niet zwaarder voor te stellen om ondersteuning te mogen zoeken. Of je behoefte hebt aan coaching, psychologische begeleiding of behandeling, we bespreken wat passend is en wat ik daarin kan betekenen.